Hạnh phúc qua cách nhìn khoa học (Tập 1)

Hai tháng vừa rồi, mình dành thời gian rảnh vào cuối tuần để học lớp “Hạnh phúc qua cách nhìn Khoa Học” (The Science of Well-being) online của trường Đại Học Yale. Trong chuyên mục này, mình sẽ chia sẻ một vài điều thú vị và bất ngờ mà mình học được.

Bài viết đầu tiên sẽ bàn đến quan niệm khá phổ biến rằng sự giàu sang sẽ đem lại hạnh phúc. Nhưng tiền bạc, của cải có thực sự mua được sự thoải mái và phấn chấn không? Các nghiên cứu khoa học có những kết luận gì về vấn đề này?

Chắc mọi người cũng giống mình, có thể không phải là tuýp người ham của cải vật chất, nhưng nhiều lúc nghĩ, giá có thêm một chút tiền, giá mà thu nhập cao hơn thì cuộc sống có thể sẽ dễ chịu hơn. Mình có thể chuyển đến sống ở vị trí trung tâm hơn, đi làm sẽ gần hơn. Người khác lại mong muốn cho con học trường tốt hơn, bản thân có thể ăn diện hơn, thi thoảng tiêu xài du lịch thoải mái hơn. Có người lại muốn gia tăng các khoản đầu tư, đổ tiền vào những dự án kinh doanh, lập nghiệp đã được nung nấu bấy lâu, v.v

Chúng ta có thể lý tưởng hoá cuộc sống của bản thân nếu có một khoản tiền hay một mức lương mơ ước. Tuy nhiên, các nhà nghiên cứu đã chỉ ra rằng, một khi bạn đã có đủ tiền để trang trải các chi phí đời sống cơ bản, thì có nhiều tiền hơn nữa cũng không làm cho bạn hạnh phúc và thoải mái hơn. Thậm chí tâm lý luôn theo đuổi vật chất còn khiến cho chúng ta thêm bất mãn với cuộc sống.

Tại sao lại như vậy? Lý do là thu nhập càng cao, tiền càng nhiều, thì nguyện vọng của chúng ta lại càng tăng lên nhiều hơn nữa. Theo một cuộc khảo sát tại Mỹ, những người có thu nhập hiện tại là 30 nghìn USD một năm thì cho rằng họ sẽ hạnh phúc và mãn nguyện với công việc hiện tại nếu mức thu nhập được tăng lên 50 nghìn USD. Tuy nhiên, khi khảo sát những người với mức lương 100 nghìn USD thì họ lại yêu cầu con số khủng là 250 nghìn thì mới thoả mãn. Không hiểu những người đang có thu nhập 250 nghìn USD thì bao nhiêu mới đủ? 500 nghìn, một triệu đô? Cứ như thế, mỗi lần tưởng rằng bạn có thể dừng lại, bạn lại ham muốn nhiều hơn nữa, trong vòng xoáy này, khó mà tìm được sự bình thản và hài lòng.

Một nghiên cứu theo dõi những người may mắn trúng sổ xố và so sánh họ với những người khác trong hoàn cảnh tương tự cho thấy, những người trúng sổ xố không hạnh phúc hơn người thường là bao. Ngược lại, họ lại khó tìm thấy niềm vui trong những việc nhỏ nhặt của cuộc sống thường ngày vì chúng không đáng kể so với việc trúng sổ xố. Thậm chí khoa học chỉ ra, tâm lý theo đuổi vật chất quá độ thường khiến cho người ta thêm căng thẳng và có nguy cơ rơi vào các trạng thái tâm lý có hại.

Kinh nghiệm của bản thân mình thì sao? Lúc học cao học, mình được một khoản trợ cấp hàng tháng đủ để thuê nhà, ăn uống, có chút dư ra để thỉnh thoảng đi chơi, mua sắm. Bây giờ mức lương của mình cao hơn nhiều, nhưng xét về độ thoải mái, vô tư trong các vấn đề tài chính thì có khi không bằng những năm tháng đó. Hình như khi không có nhiều của cải, người ta cũng không bận tâm mơ mộng đòi hỏi để mà rồi bị thất vọng hay bị áp lực nhỉ.

Từ sau khoá học, mình quyết định không nghĩ ngợi nhiều về tiền nong nữa. Đợt vừa rồi cổ phiếu sụt khá nhiều, nhưng mình biết rằng, miễn là có công việc ổn định để trang trải cho cuộc sống thì mình không thiếu cơ sở để hạnh phúc nữa rồi. Tất nhiên, chúng ta nên chín chắn, thông thái khi đối diện với các quyết định tài chính, nhưng hãy đừng nghĩ rằng, có việc tốt, lương cao, nhiều tiền là mình sẽ tự động có được hạnh phúc.

Vì sao càng có nhiều tiền, chúng ta lại càng đòi hỏi nhiều hơn?

Cứ mỗi lần đạt tới một ngưỡng thu nhập mong muốn, chúng ta lại như bước vào một “giai cấp” mới, quen biết với những người giàu hơn, quyền lực hơn, chịu chơi hơn. Khi so sánh bản thân với những người đó, chúng ta thấy bản thân “nghèo vẫn hoàn nghèo.” Chính sự so đo đã đánh cắp niềm vui của chúng ta.

Khi còn là nghiên cứu sinh, quanh mình là các bạn nghiên cứu sinh khác sống trong cùng một khu căn hộ, đời sống cũng na ná nhau. Khi đi làm, mình tiếp xúc với những người làm trong ngành công nghệ vốn dĩ lương cao, có người may mắn giàu sang phát đạt vì cổ phiếu, vì những phe đầu tư mạo hiểm nên đã có thể tích lũy được rất nhiều, rất nhiều. Nếu so với họ thì mình hẳn là thua xa.

Có một nghiên cứu này về sự so sánh mà mình rất thích. Các nhà nghiên cứu đã phân tích vẻ mặt và tâm trạng của các vận động viên lúc nhận giải và kết luận rằng, tuy người được huy chương Bạc có thành tích và ngôi vị cao hơn huy chương Đồng, nhưng lại không vui mừng bằng. Đối với huy chương Bạc, tâm lý thường là tiếc nuối hay ghen tị khi so sánh bản thân với người về Nhất. Họ nghĩ rằng chỉ cố gắng thêm chút nữa thôi thì họ đã đánh bại được đối thủ rồi. Tuy nhiên tâm lý của huy chương Đồng thì thường hân hoan và thấy mình may mắn khi không phải về tay không như hàng chục các vận động viên còn lại. Điểm tham chiếu thực sự có ảnh hưởng lớn đến tâm lý của chúng ta, phải không nào?

Điều thú vị mà khoa học chỉ ra là chúng ta không chỉ so sánh bản thân với những người trong hoàn cảnh tương tự, mà với bất kỳ ai bao gồm cả những ngôi sao, nghệ sỹ, doanh nhân, tỷ phú nếu chúng ta liên tục đọc tới hay nghe các thông tin về họ. Những sự so đo này quả thật là phí thời gian. Các mạng xã hội phổ biến như Facebook, Instagram, v.v. nơi mà những người khác thường khoe những pô ảnh long lanh nhất, ảo nhất trong cuộc sống của họ cũng khiến cho chúng ta dễ dàng lâm vào tâm lý so đo thua thiệt, khiến cho ta chán đời hơn và kém tự tin hơn.

Vậy nên làm thế nào để bớt so sánh?

Có một số phương pháp giúp cho chúng ta cảm thấy hài lòng hơn với hiện tại và bớt quan tâm tới những gì người khác có:

1, Thể hiện lòng biết ơn và trân trọng những gì mình có. Vài tuần trở lại đây, lúc trước khi đi ngủ, mình dành vài phút để điểm lại 2-3 điều làm cho mình vui và biết ơn trong ngày. Có hôm, đó là mình được ăn một món ăn ngon, hay hoàn thành một bài tập thể dục khiến cho cơ thể thoải mái hơn, hay xem một bộ phim hay. Hôm khác đó là thời tiết đẹp, hay mình giải quyết được một vấn đề ở công sở. Bài tập này khiến cho mình nhận ra, ngày nào cũng có một cái gì đó để khiến mình vui, và nhiều khi niềm vui đó thật đơn giản.

2, Giảm quan tâm, quan sát những người khác, đặc biệt là qua mạng xã hội hay báo lá cải. Tất nhiên, việc cai mạng xã hội có thể sẽ khó khăn nếu như bạn đã quen dùng từ lâu rồi. Mình sử dụng một số cách như ngừng theo dõi một số người, theo dõi các trang tin tức hay những người truyền cảm hứng, các nhà báo, xoá app Facebook/Instagram khỏi điện thoại và thay thế bằng các app thông tin, v.v. Kể cả khi bạn đọc thấy các post long lanh thì cũng nên nhớ rằng, không ai có một cuộc sống hoàn hảo cả. Một cách khá hay khác mà mình học được trong khoá học là khi chúng ta thấy mình “phạm lỗi” lướt mạng xã hội thì phải hô lên “Dừng lại” để kiểm điểm bản thân. Như vậy, sau vài lần, não bộ sẽ nhận ra việc lướt mạng không phải là một thói quen nữa mà là một vi phạm.

Chúc mọi người một ngày hạnh phúc!